Pyły, dymy i gazy technologiczne powstają w większości procesów produkcyjnych, a ich stężenie najbardziej rośnie tuż przy stanowisku pracy. Sama obecność wentylacji na hali nie wystarczy, ponieważ o czystości powietrza w strefie oddychania pracownika decyduje kilka czynników, które trzeba uwzględnić już na etapie doboru urządzeń.
Z tego artykułu dowiesz się
- dlaczego zanieczyszczenia trzeba wychwytywać bezpośrednio u źródła emisji
- jak dobrać odciąg miejscowy do procesu produkcyjnego
- jaki wpływ na skuteczność ma odległość ssawki i wydajność wentylatora
- kiedy konieczne są urządzenia w wykonaniu przeciwwybuchowym
- co daje połączenie odciągu z urządzeniem filtracyjnym
Skuteczne usuwanie zanieczyszczeń ze stanowisk pracy zależy przede wszystkim od wychwytywania pyłów i gazów bezpośrednio u źródła emisji. Znaczenie mają również dobór urządzenia do konkretnego procesu, odległość ssawki od miejsca emisji, wydajność wentylatora oraz sposób filtracji powietrza. Dopiero połączenie tych elementów pozwala utrzymać stężenia substancji szkodliwych poniżej wartości wymaganych przepisami.
Wychwytywanie u źródła emisji, czyli podstawa działania odciągu miejscowego
Zanieczyszczenia najłatwiej usunąć w miejscu, w którym powstają. Dym spawalniczy czy pył ze szlifowania zaraz po emisji tworzy skupiony strumień, który ramię odciągowe przechwyca w całości. Gdy strumień rozproszy się po pomieszczeniu, jego usunięcie wymaga wymiany ogromnych ilości powietrza w całej hali.
Z tego powodu wentylacja ogólna nie zastąpi odciągu miejscowego przy procesach o dużej emisji. Wentylacja ogólna rozcieńcza zanieczyszczenia, natomiast odciąg stanowiskowy usuwa je. Oba rozwiązania uzupełniają się, jednak to wentylacja miejscowa odpowiada za bezpieczeństwo w strefie oddychania.
Dobór urządzenia do procesu produkcyjnego i rodzaju zanieczyszczeń
Inne wymagania stawia spawanie na stałym stanowisku, inne szlifowanie drobnych detali, a jeszcze inne praca przy długich elementach konstrukcyjnych. Odciąg miejscowy musi odpowiadać specyfice procesu. Pełen przegląd rozwiązań znajdą Państwo w naszej ofercie odciągów stanowiskowych dopasowanych do różnych procesów produkcyjnych.
| Rozwiązanie | Typowe zastosowanie | Charakter stanowiska |
|---|---|---|
| Ramiona odciągowe przegubowe | pyły i gazy spawalnicze, drobne pyły | stałe stanowisko |
| Szyna odciągowa z ramieniem | spawanie długich elementów prostoliniowych | stanowisko ruchome |
| Stanowiska szlifiersko-spawalnicze | szlifowanie, gratowanie, prace ślusarskie | stałe miejsce obróbki |
| Przenośny zestaw wyciągowy | prace prowadzone w różnych punktach hali | stanowisko mobilne |
| Ramiona przeciwwybuchowe | substancje tworzące atmosferę wybuchową | strefy zagrożenia wybuchem |
Przy spawaniu elementów o długości od kilku do kilkunastu metrów dobrze sprawdza się szyna odciągowa ERGO-KOS-AL przeznaczona do ruchomych stanowisk spawalniczych. Ramię przesuwa się wtedy wzdłuż spoiny razem z pracownikiem i cały czas pozostaje blisko źródła dymu.
Odległość ssawki od miejsca emisji decyduje o realnej skuteczności
Siła ssania słabnie bardzo szybko wraz ze wzrostem odległości od wlotu ssawki. Już niewielkie odsunięcie ramienia od miejsca spawania sprawia, że część dymu ucieka poza strumień zasysanego powietrza. Ssawkę należy ustawiać możliwie blisko źródła emisji i przestawiać ją za każdym razem, gdy zmienia się miejsce pracy.
Tu pojawia się czynnik ludzki, często pomijany przy ocenie instalacji. Ramię odciągowe, które stawia opór przy przestawianiu, pracownicy ustawiają raz i zostawiają. Konstrukcja przegubowa z lekkim prowadzeniem zachęca do częstej korekty położenia ssawki, co bezpośrednio przekłada się na ilość wychwyconych zanieczyszczeń.
Wydajność wentylatora i opory instalacji muszą być policzone razem
Każdy metr przewodu, każde kolano i każdy filtr zwiększają opory przepływu powietrza. Wentylator dobrany wyłącznie według nominalnej wydajności może w realnej instalacji osiągać znacznie słabsze parametry. Dlatego dobór zaczyna się od obliczenia oporów całego układu, a dopiero potem wybiera się jednostkę o odpowiednim sprężu.
Znaczenie ma także liczba stanowisk podłączonych do jednego systemu. Gdy kilka ramion pracuje jednocześnie, strumień powietrza rozkłada się na wszystkie ssawki. Instalacja zaprojektowana bez zapasu wydajności przestaje chronić pracowników dokładnie wtedy, gdy produkcja idzie pełną parą.
Strefy zagrożenia wybuchem wymagają urządzeń w wykonaniu przeciwwybuchowym
Pyły drewna, aluminium czy niektórych tworzyw sztucznych w połączeniu z powietrzem tworzą mieszaniny wybuchowe. Standardowe urządzenie odciągowe w takiej strefie samo staje się źródłem zagrożenia, ponieważ iskra z silnika lub elektryczności statycznej może zainicjować wybuch. W takich warunkach stosuje się ramiona odciągowe przeciwwybuchowe ERGO/Ex przeznaczone do pracy w atmosferze wybuchowej.
Ocena zagrożenia wybuchem należy do obowiązków pracodawcy i poprzedza dobór urządzeń. Jeśli proces generuje palne pyły lub gazy, wykonanie przeciwwybuchowe przestaje być opcją, a staje się wymogiem bezpieczeństwa.
Filtracja powietrza zamyka cały układ usuwania zanieczyszczeń
Odciąg przechwytuje zanieczyszczenia, jednak powietrze trzeba jeszcze oczyścić albo bezpiecznie odprowadzić na zewnątrz. W wielu zakładach korzystniejsza okazuje się recyrkulacja, czyli zwrot przefiltrowanego powietrza na halę, ponieważ zimą ogranicza straty ciepła. Odciągi miejscowe można połączyć w jeden system z urządzeniami filtracyjnymi i odpylającymi dobranymi do rodzaju pyłu.
Rodzaj filtra zależy od charakteru zanieczyszczeń. Inaczej filtruje się suche pyły spawalnicze, inaczej pyły lepkie, a jeszcze inaczej mgłę olejową. Celem całego układu jest utrzymanie stężeń poniżej wartości określonych w rozporządzeniu w sprawie najwyższych dopuszczalnych stężeń czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy. Pomiary stężeń na stanowiskach pracy pokazują, czy instalacja faktycznie spełnia swoje zadanie.
Najczęściej zadawane pytania
Czym różni się odciąg miejscowy od wentylacji ogólnej hali produkcyjnej?
Wentylacja ogólna wymienia powietrze w całym pomieszczeniu i rozcieńcza zanieczyszczenia. Odciąg miejscowy usuwa pyły i gazy bezpośrednio u źródła emisji, zanim dotrą do strefy oddychania pracownika. Przy procesach o dużej emisji, takich jak spawanie czy szlifowanie, wentylacja ogólna pełni jedynie funkcję uzupełniającą.
Jak blisko źródła emisji powinna znajdować się ssawka ramienia odciągowego?
Możliwie najbliżej, ponieważ siła ssania spada gwałtownie wraz z odległością. Ssawkę należy przestawiać za każdym razem, gdy zmienia się miejsce spawania lub obróbki. Lekkie ramię przegubowe ułatwia pracownikom częstą korektę położenia.
Czy odciąg stanowiskowy wystarczy przy spawaniu, czy potrzebne jest też urządzenie filtracyjne?
Odciąg przechwytuje dym, natomiast o dalszym losie powietrza decyduje konfiguracja instalacji. Powietrze można odprowadzić na zewnątrz albo przefiltrować i zawrócić na halę, co ogranicza straty ciepła zimą. Przy recyrkulacji urządzenie filtracyjne dobrane do rodzaju pyłu jest częścią układu.
Jakie odciągi stosuje się w strefach zagrożonych wybuchem?
W strefach, gdzie palne pyły lub gazy mogą utworzyć z powietrzem atmosferę wybuchową, stosuje się urządzenia w wykonaniu przeciwwybuchowym, na przykład ramiona ERGO/Ex. Standardowe urządzenie mogłoby zainicjować wybuch iskrą z silnika lub elektryczności statycznej. Dobór poprzedza ocena zagrożenia wybuchem wykonana przez pracodawcę.
Co decyduje o wyborze między ramieniem odciągowym a stołem z odciągiem?
O wyborze decyduje charakter obróbki. Ramię odciągowe sprawdza się przy spawaniu i pracach, w których źródło emisji zmienia położenie. Stanowisko szlifiersko-spawalnicze z odciągiem lepiej pasuje do obróbki drobnych detali w jednym, stałym miejscu pracy
